Arquivo da categoría: Direitos Humanos

Morreu José Luis Muruzábal, presidente de APEM

Hoxe sumámonos á condolencia que nos transmiten, entre outras, as bisbarras das Mariñas, Betanzos, Bergantiños e Fisterra. O motivo: morreu o avogado e sindicalista José Luis Muruzábal Arlegui, un exemplo de como, sen ser afectado, se pode encabezar durante décadas unha loita pola dignidade e calidade de vida das persoas con enfermidades mentais.

Muruzábal era presidente de APEM, asociación pro enfermos mentais con centros na Coruña, Cambre, Betanzos, Carballo e Cee. APEM está federada, xunto con outras asociacións deste ámbito, en FEAFES Galicia.

“Los olvidados de los olvidados”, a liberación de enfermos mentais encadeados en África

Este documental mostra a situación de miles de africanos, excluídos por seren considerados enfermos mentais. Algúns son esquizofrénicos graves, outros simples epilépticos. Homes, mulleres e nenos encadeados, moitas veces á intemperie, privados de atención sanitaria e mesmo de alimento, maltratados fisicamente, abandonados polas súas propias familias.

Como contraste, a impresionante historia dun home, Grégoire Ahongbonon, que pasou de amañar neumáticos a rescatar das cadeas, curar e reinsertar na sociedade a moitos deses enfermos na Costa do Marfil e no Benín.

Alexandre García Caballero: Suicidio e crise económica

Compartimos un esclarecedor artigo de Alexandre García Caballero, psiquiatra especializado, entre outras cuestións, no suicidio. O artigo leva por título “Uns datos sobre o suicidio e a crise económica” (La Voz de Galicia, 16 – V – 2013).

As teorías clásicas do suicidio enxergaron as relacións entre a crise e o suicidio de xeito precoz. O propio Durkheim, o pai da socioloxía e o primeiro estudoso científico do suicidio, propuxo que as situacións de cambio social rápido, produtoras de anomia, aumentaban o risco suicida. No mesmo senso e de especial aplicación á actualidade é o estudo de Sainsbury (1971) sobre o suicidio en Londres, quen sinalaba que o risco aumentaba especialmente cando había un cambio de nivel social cara á baixa e cando este cambio era repentino, exactamente o que ten sucedido no noso país.

O aumento do desemprego na Gran Depresión conlevou un aumento dos suicidios nos homes en Gran Bretaña, do mesmo xeito que a creba de bancos en EE.UU. no mesmo período relacionouse cun aumento da mortalidade por suicidio (Stuckler e cols., 2012).

Noutras latitudes ben distantes, na crise económica do surleste asiático da década dos 90, o número de suicidios atribuíbles á crise en Hong Kong, Xapón e Corea estimouse en perto de 10 000 mortes (Chang e cols., 2009), e máis achegado a nós, en Grecia o suicidio subiu no 2009 un 17 % en relación co 2007, mentres que datos non oficiais citados no Parlamento grego falaban dun aumento no 2010 con respecto ao 2009 dun 25 %. O Ministerio de Saúde grego informaba que no 2011 no primeiro trimestre produciuse un aumento do 40 % con respecto ao mesmo período do 2010 (Kentikelenis e cols., 2011). Grecia era, xunto con España e Portugal, un dos países de Europa con menor taxa de suicidios antes da crise.

É sabido que o desemprego multiplica por dous ou por tres o risco suicida, incluso naqueles que están libres de enfermidade mental, nos que o risco aumenta ata nun 70 % (Gunnell e cols., 2009). A relación entre desemprego e mortalidade está ben descrita na literatura e un estudo estatístico que modeliza esta relación a nivel paneuropeo acha que un aumento do desemprego nun ano que supere o 3 % provocaría un 4 % máis de mortes por suicidio e un 28 % máis de mortes por alcoholismo, sempre expresado como aumento con respecto á taxa previa de cada país (Stuckler e cols., 2009).

Aínda non temos datos sobre España, pero sabendo que noutros países, ou noutras crises previas, produciuse un incremento evidente, e que epidemioloxicamente as situacións de desemprego e de falta de saídas conlevan un incremento de depresión e consumo de alcohol, e un incremento nas rupturas ou crises de parella, tres dos factores máis podentes cara o incremento do risco suicida. Dadas pois estas circunstancias, non parece aventurado supoñer que a nosa poboación vaise comportar de xeito análogo ás do resto do mundo e que as taxas de suicidio, especialmente nos homes, aumentarán, aínda que os lazos familiares e sociais funcionen máis que noutras latitudes coma áncoras protectoras perante esta marea silandeira.

De feito un estudo recente (Gili e cols., 2012) indica que comparando o ano 2006 co 2010, nunha enquisa realizada a uns 7 000 pacientes de atención primaria, a prevalencia de depresión aumentou en España nun 19,4 %, a ansiedade nun 8,4 % e a dependencia alcohólica nun 4,6 % e que, independentemente do risco de desemprego, o risco de depresión maior aumentaba de xeito significativo cando había dificultades de pago das hipotecas e tamén nos desafiuzamentos.

A pesar de todo este escuro panorama, cómpre salientar que circunstancias similares se viviron noutros países e que naqueles nos que as políticas de protección se mantiveron, como Finlandia ou Suecia, o impacto das crises foi menor (Gunnell e cols., 2009). Nos Estados Unidos, por exemplo, a nivel histórico unha das variables máis influíntes cara á predición do risco suicida entre estados, unha vez controlada a renda per cápita e o índice de divorcios, é o gasto social per cápita, aumentado o risco suicida naqueles estados onde o gasto social era máis reducido (Zimmerman, 1995).

Por todo isto, nun recente artigo da revista da World Psychiatric Association (Wahlbeck & McDaid, 2012) recórdase que as medidas de protección social en xeral, e particularmente os servizos de saúde mental a nivel comunitario, os programas de búsqueda activa de emprego, de apoio ás familias e de conciliación familiar, de control do consumo de alcohol e os programas de alivio ou xestión das débedas son a pedra angular do éxito nas políticas de saúde mental nos momentos de crise económica.

Saúde mental, vivenda e protección xurídica (xornada organizada por FEAFES)

FEAFES Galicia organiza a xornada “Alternativas de futuro innovadoras en saúde mental: vivendas e novas medidas de protección xurídica” o vindeiro 21 de marzo en Santiago de Compostela, concretamente na Escola Galega de Administración Pública. Para saber máis ou inscribirvos, poñédevos en contacto con FEAFES Galicia no teléfono 900 102 661.

O programa da xornada pode verse na seguinte imaxe:

programa da xornada

Nas mesas redondas poderanse coñecer modelos interesantes, como o da Fundación Pública Andaluza para la Integración Social de Personas con Enfermedad Mental (FAISEM). Para ter unha idea do traballo da FAISEM, podedes ve-lo vídeo titulado “Sueño igual que tú”.