ADVERTENCIA
O diagnóstico e o tratamento por un psiquiatra son imprescindibles no trastorno afectivo bipolar.
A información doutro paciente, dun libro ou dunha páxina de internet non debe usarse, en ningún caso, como pretexto para a automedicación ou para un abandono unilateral do tratamento.
O texto que segue é unha descrición sinxela e coloquial da enfermidade.
Podedes atopar información máis extensa, profunda e científica na nosa páxina de libros e vídeos.
Que é o trastorno afectivo bipolar?
O trastorno afectivo bipolar (TAB), máis coñecido como trastorno bipolar (TB), é o termo usado no diagnóstico dunha enfermidade mental do tipo “trastornos do estado de ánimo” que se manifesta mediante fases (episodios) de manía (ou hipomanía) e depresión, que alternan cun estado “normal” chamado eutimia. O antigo diagnóstico das persoas con TAB era psicose maníaco-depresiva (PMD), pero esa denominación mostrouse impropia, porque hai moitos casos de TAB sen síntomas psicóticos e sen manía.
Dificultade no diagnóstico
Os síntomas do TAB, á vista dun episodio illado, poden confundir incluso ós especialistas, que ás veces diagnostican depresión, esquizofrenia ou un trastorno da personalidade. Por iso é fundamental que o enfermo vaia á consulta acompañado por unha persoa referente, un familiar ou achegado que conviva con el ou que coñeza ben a súa traxectoria vital. A “historia clínica” establecida coas informacións do enfermo e do referente permitirá ó psiquiatra un diagnóstico e un tratamento adecuados, minimizando o risco de recaídas e os efectos adversos da medicación.
Fases
Episodios de manía ou hipomanía
Durante estes episodios:
O pensamento, a fala e a actividade xeral aceléranse.
A autoestima está esaxeradamente elevada.
A persoa dorme pouco, está hiperactiva, irritable e desinhibida.
Pode perder o control da súa conduta, especialmente nos gastos, relacións persoais ou sexualidade.
En casos graves aparecen síntomas psicóticos (delirios e alucinacións).
Episodios de depresión
A actividade redúcese.
A autoestima diminúe.
A persoa pode dormir en exceso e ter dificultades para realizar tarefas básicas.
Os pensamentos tórnanse negativos, e nos casos graves poden aparecer ideacións suicidas.
Tamén pode haber episodios mixtos, nos cales aparecen xuntos síntomas típicos da manía e síntomas típicos da depresión.
Causas e factores
Cada persoa é distinta
Repetimos: esta descripción non reflicte a diversidade que existe na práctica. Por exemplo, nun episodio depresivo pode aparecer insomnio en lugar de hipersomnia. Cada persoa ten unhas predisposicións e unhas circunstancias ambientais particulares. Isto conleva que cada persoa experimente síntomas distintos e responda ós tratamentos de forma distinta. Vale recorda-lo tópico “máis que enfermidades, o que hai son enfermos”. O diagnóstico é unha ferramenta para describir un conxunto de síntomas, unha enfermidade, e é útil no seu tratamento, pero a etiqueta que o psiquiatra lles pon a eses síntomas e a esa enfermidade non debe interpretarse como unha etiqueta ou un estigma que se lle pon á persoa.
O TAB ten unha base orgánica (probablemente unha disfunción no sistema límbico, parte do cerebro que regula, entre outras cousas, o estado de ánimo) e unha compoñente xenética (soe haber varios casos de TAB nunha mesma familia), pero a súa primeira manifestación (debut) pode desencadearse cunha situación de estrés ou polo consumo de drogas.
Cinco regras básicas
Aínda que o TAB é, a partir do seu debut, unha enfermidade crónica, podemos vivilo con relativa normalidade se seguímo-las cinco regras básicas, e para isto a psicoeducación será unha axuda moi importante:
- Tratamento farmacolóxico (que prescribe o psiquiatra).
- Non consumir alcohol nin drogas.
- Horarios regulares de sono.
- Realizar actividades estructuradas.
- Aprender a detecta-los síntomas de recaída.
Importancia da detección precoz
Este último punto é importantísimo: o enfermo e os seus achegados deben coñecer aqueles síntomas que poden indicar unha recaída. En episodios depresivos, se consultamos cun especialista a tempo (incluso no servizo de urxencias), un axuste da medicación ou unha psicoterapia adecuada poden evitar que os pensamentos de morte sigan empeorando, e quizá evitemos un suicidio.
En episodios maníacos ou hipomaníacos, unha consulta a tempo pode evitar que o enfermo malgaste os seus aforros ou hipoteque as súas propiedades en proxectos irracionais (prodigalidade). Pode evitar que perda o seu emprego, que sufra unha ruptura de parella, que poña en perigo a súa integridade física e a dos demais conducindo de forma inapropiada, que cometa calquera outro delicto, que acabe ingresando involuntariamente nunha unidade psiquiátrica de agudos, co sufrimento que iso leva aparellado, etcétera.